Rằm tháng 7 là gì? Giải mã những tầng ý nghĩa văn hóa và tâm linh
Rằm tháng 7 từ lâu đã là một dấu mốc đặc biệt trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt. Mỗi dịp tháng 7 âm lịch, nhiều gia đình lại chuẩn bị những mâm lễ hướng về gia tiên, người đã khuất và thực hiện các nghi lễ dành cho chúng sinh.
Thế nhưng, Rằm tháng 7 cũng là thời điểm gắn với rất nhiều cách gọi và quan niệm khác nhau như tháng cô hồn, lễ Vu Lan, xá tội vong nhân hay Tết Trung Nguyên. Chính sự giao thoa của nhiều tầng văn hóa khiến không ít người hiểu chưa đầy đủ về nguồn gốc và ý nghĩa của những nghi lễ được thực hiện trong dịp này.
Rằm tháng 7 thực chất có ý nghĩa gì? Vì sao cùng một thời điểm lại có nhiều nghi lễ khác nhau? Rằm tháng 7 có phải chỉ là lễ Vu Lan?
Để cùng tìm hiểu những câu hỏi này, talkshow “Hỏi đáp cùng chuyên gia” đã diễn ra thành công vào ngày 11/8 vừa qua, với sự tham gia của khách mời chuyên gia phong thủy Hoàng Triệu Hải – người có hơn 20 năm nghiên cứu trong lĩnh vực địa lý phong thủy và văn hóa phương Đông.
Trong chương trình, chuyên gia đã chia sẻ những góc nhìn về nguồn gốc, ý nghĩa của Rằm tháng 7 và sự giao thoa giữa các tầng văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo gắn với thời điểm này.
Rằm tháng 7 – một ngày nhưng nhiều tầng văn hóa
Theo chuyên gia Hoàng Triệu Hải, điều đầu tiên cần hiểu khi tìm về Rằm tháng 7 là cùng một ngày lễ có thể chứa đựng nhiều tầng văn hóa khác nhau.
Tháng 7 âm lịch gắn với nhiều nghi lễ quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt. Tuy nhiên, theo thời gian, các phong tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, đồng thời có sự giao thoa giữa nhiều luồng văn hóa, tín ngưỡng và tôn giáo.
Chính vì vậy, ngày Rằm tháng 7 có thể được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau. Trong đó có tín ngưỡng truyền thống của người Việt, Phật giáo và Đạo giáo.
Điều quan trọng là không nên mặc nhiên coi tất cả những nghi lễ này có cùng một nguồn gốc.
Chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh việc tách biệt các tầng văn hóa để hiểu đúng ý nghĩa của từng nghi lễ.
Rằm tháng 7 trong văn hóa truyền thống của người Việt
Theo chia sẻ của chuyên gia, trong ký ức văn hóa truyền thống của nhiều gia đình người Việt, đặc biệt là ở miền Bắc, Rằm tháng 7 trước đây thường gắn với nghi lễ dành cho chúng sinh.
Khi đó, nhiều gia đình chuẩn bị mâm lễ đặt ở bên ngoài cửa hoặc ngoài ngõ, thấp hơn so với mâm lễ dành cho gia tiên. Lễ vật có thể gồm bỏng, ngô, khoai sắn, bánh đa, cháo loãng cùng quần áo chúng sinh.
Theo nghiên cứu được chuyên gia chia sẻ, những lễ tục này được thực hiện trong khoảng thời gian từ mùng 1 đến ngày 15 tháng 7 âm lịch.
Một khái niệm quan trọng gắn với Rằm tháng 7 trong văn hóa truyền thống của người Việt là xá tội vong nhân.
Chuyên gia cho biết những ghi chép cổ liên quan đến xá tội vong nhân được tìm thấy trong kho lưu trữ Hán Nôm vào khoảng thế kỷ XI, khoảng năm 1070. Tuy nhiên, thời điểm chính xác nghi lễ này bắt đầu xuất hiện vẫn chưa được xác định qua một ghi chép cụ thể. Điều được biết là nghi lễ đã được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và trở thành một phần trong đời sống tâm linh của người Việt.
Xá tội vong nhân mang ý nghĩa gì?
Điểm đáng chú ý trong cách lý giải của chuyên gia là nghi lễ xá tội vong nhân mang một ý nghĩa rất khác với cách nhìn đầy sợ hãi về “tháng cô hồn”.
Theo chia sẻ trong chương trình, những người đã khuất nhưng không có nơi nương tựa, không có người thân chăm lo được hướng đến trong nghi lễ này. Thực phẩm, thức ăn và quần áo được chuẩn bị để chia sẻ.
Chuyên gia gọi đây là một nét văn hóa có tính nhân văn, bởi sự quan tâm không chỉ dành cho những người thân trong gia đình mà còn mở rộng tới những chúng sinh không nơi nương tựa.
Đây cũng là lý do Rằm tháng 7, nếu nhìn từ góc độ văn hóa truyền thống, không chỉ nên được nhắc đến bằng những câu chuyện về sợ hãi hay kiêng kỵ.
Phía sau nghi lễ còn là lòng hiếu kính với gia tiên, sự tri ân người đã khuất và tinh thần bao dung, nhân ái.
Rằm tháng 7 có phải là lễ Vu Lan?
Đây là một trong những vấn đề dễ gây nhầm lẫn nhất khi tìm hiểu về Rằm tháng 7.
Theo chia sẻ của chuyên gia Hoàng Triệu Hải, lễ Vu Lan thuộc Phật giáo Đại thừa. Trong khi đó, Phật giáo Nguyên thủy không có lễ Vu Lan theo cách này.
Điều này có nghĩa là cần phân biệt rõ hai vấn đề.
Nếu đang nói về Phật giáo Đại thừa, Rằm tháng 7 gắn với lễ Vu Lan.
Nhưng nếu đang nói về văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của người Việt, thì không nên mặc nhiên đồng nhất Rằm tháng 7 với lễ Vu Lan. Trong trường hợp này, ngày Rằm tháng 7 được nhắc đến với lễ xá tội vong nhân.
Sự phân biệt này rất quan trọng bởi cùng là ngày 15 tháng 7 âm lịch nhưng ý nghĩa và nguồn gốc của các nghi lễ không hoàn toàn giống nhau.
Tết Trung Nguyên trong Đạo giáo là gì?
Một tầng văn hóa khác gắn với Rằm tháng 7 là Tết Trung Nguyên hay Tiết Trung Nguyên của Đạo giáo.
Theo cách phân chia lịch pháp cổ được chuyên gia chia sẻ, một tháng được chia thành ba “tuần” là Thượng, Trung và Hạ, mỗi tuần gồm 10 ngày.
Từ mùng 1 đến mùng 10 là tuần Thượng; tiếp theo là tuần Trung và sau đó là tuần Hạ. Vì vậy, ngày 15 nằm ở thời điểm giữa tháng và gắn với khái niệm Trung Nguyên.
Theo phần trình bày của chuyên gia, trong hệ thống này, Rằm tháng 7 liên quan đến Địa Quan Đại Đế.
Tuy nhiên, nghi lễ của Đạo giáo không đồng nhất với lễ xá tội vong nhân trong tín ngưỡng truyền thống của người Việt.
Theo chia sẻ trong talkshow, Đạo giáo có những nghi lễ được thực hiện tại đạo tràng, do người thực hành nghi lễ tiến hành, với nội dung liên quan đến cầu siêu.
Như vậy, khi tìm hiểu về Rằm tháng 7, cần tách biệt rõ tín ngưỡng truyền thống của người Việt, Phật giáo và Đạo giáo, thay vì gom tất cả thành một nghi lễ duy nhất.
Vì sao tháng 7 âm lịch được gọi là tháng cô hồn?
Bên cạnh Rằm tháng 7, tháng 7 âm lịch còn được gọi phổ biến là tháng cô hồn.
Theo cách lý giải được chuyên gia Hoàng Triệu Hải chia sẻ, quan niệm này gắn với vũ trụ quan của người Việt cổ.
Tháng 7 âm lịch cũng được nhắc đến như tháng Ngâu, thời điểm thường có nhiều mưa. Trong cách lý giải của chuyên gia, tháng 6 và tháng 7 âm lịch được xem là thời điểm Trái Đất ở xa mặt trời hơn; mặt trời được coi là biểu tượng của dương khí, từ đó hình thành quan niệm về âm khí vượng.
Theo cách lý giải này, ngày Rằm – thời điểm giữa tháng – được xem là lúc âm khí vượng nhất.
Từ quan niệm về âm khí vượng, người xưa hình thành cách lý giải rằng cõi âm bắt đầu mở cửa. Từ đó xuất hiện câu chuyện dân gian về những vong hồn được thả ra khỏi ngục và trở về bên ngoài.
Những vong hồn lang thang này được gọi là ngạ quỷ, tức quỷ đói.
Đây là một trong những cách lý giải được truyền lại trong dân gian về nguồn gốc của quan niệm “tháng cô hồn”.
Lưu ý: Những nội dung về âm khí, cõi âm và ngạ quỷ trong phần này được trình bày theo cách lý giải và quan niệm được chuyên gia chia sẻ trong talkshow, không phải là kết luận khoa học của bài viết.
Có thực sự phải sợ tháng cô hồn?
Quan niệm về tháng cô hồn khiến nhiều người lo lắng khi thực hiện những công việc quan trọng như mua nhà, mua xe, ký hợp đồng, sửa nhà hay động thổ.
Tuy nhiên, chuyên gia Hoàng Triệu Hải cho rằng không nên chỉ nhìn vấn đề này dưới góc độ sợ hãi.
Chuyên gia chia sẻ rằng, xét trên góc độ khoa học, bản thân ông không tin có quỷ hay thần. Nhưng nếu tiếp cận vấn đề từ góc độ âm dương và sự vận động của vũ trụ, câu chuyện lại có thể được nhìn nhận theo một cách khác.
Theo quan niệm được trình bày trong chương trình, nếu đây là thời điểm âm khí vượng và âm dương được cho là có sự mất cân bằng, thì những hoạt động như động thổ, xây dựng nhà có thể được cân nhắc dưới góc độ phong thủy.
Từ cách nhìn này, chuyên gia cho rằng không có gì phải kiêng tháng 7 một cách tuyệt đối. Thay vào đó, cần quay trở lại với câu chuyện về tiết khí, sự vận động của vũ trụ và ý nghĩa văn hóa truyền thống.
Điều này cũng giúp chúng ta nhìn nhận “tháng cô hồn” một cách bình tĩnh hơn, thay vì để những lời truyền miệng và nỗi sợ vô hình chi phối đời sống.
Giá trị nhân văn phía sau Rằm tháng 7
Nếu bỏ qua những câu chuyện về nỗi sợ hay những điều kiêng kỵ, Rằm tháng 7 vẫn lưu giữ một giá trị rất đáng trân trọng trong đời sống văn hóa của người Việt.
Đó là lòng hiếu kính với gia tiên, sự tri ân người đã khuất và tinh thần bao dung, nhân ái hướng tới chúng sinh.
Từ những mâm lễ dành cho gia tiên đến những lễ vật dành cho chúng sinh, mỗi nghi thức đều gắn với những quan niệm văn hóa được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Điều đáng nói là theo chia sẻ của chuyên gia, nhiều nghi lễ vốn chứa đựng những giá trị văn hóa đẹp đôi khi lại bị biến thành sự lo âu, cúng bái rườm rà hoặc thậm chí sa vào mê tín.
Vì vậy, điều quan trọng không nhất thiết là thực hiện thật nhiều nghi thức, mà trước hết là hiểu mình đang thực hiện nghi lễ nào, nghi lễ đó bắt nguồn từ đâu và mang ý nghĩa gì.
Hiểu đúng để gìn giữ giá trị Rằm tháng 7
Rằm tháng 7 không chỉ đơn giản là “tháng cô hồn” và cũng không nên được đồng nhất hoàn toàn với lễ Vu Lan.
Qua những chia sẻ của chuyên gia Hoàng Triệu Hải, có thể thấy cùng một thời điểm có sự giao thoa của nhiều tầng văn hóa khác nhau.
Ở góc độ tín ngưỡng truyền thống của người Việt, Rằm tháng 7 gắn với xá tội vong nhân và tinh thần chia sẻ với những chúng sinh không nơi nương tựa.
Trong Phật giáo Đại thừa, ngày này gắn với lễ Vu Lan.
Còn trong Đạo giáo, đây là thời điểm liên quan đến Tết Trung Nguyên hay Tiết Trung Nguyên.
Hiểu được sự khác biệt này giúp chúng ta nhìn Rằm tháng 7 đầy đủ hơn, thay vì chỉ tiếp nhận những lời truyền miệng về nỗi sợ hay những điều kiêng kỵ.
Sau nhiều thế hệ được truyền lại, những phong tục Rằm tháng 7 không chỉ là những nghi lễ được thực hiện theo thói quen.
Đó còn là câu chuyện về lòng hiếu kính với gia tiên, sự tri ân đối với người đã khuất và tinh thần nhân ái, bao dung với chúng sinh.
Có lẽ đó mới là một trong những giá trị đẹp nhất mà Rằm tháng 7 còn lưu giữ trong đời sống văn hóa của người Việt.
***Bài viết được viết dưới sự tham vấn của Chuyên gia Hoàng Triệu Hải trong talkshow Hỏi đáp cùng chuyên gia định kỳ của An Phát
Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về nguồn gốc và ý nghĩa của các nghi lễ Rằm tháng 7, đặc biệt là sự khác nhau giữa xá tội vong nhân, lễ Vu Lan và Tết Trung Nguyên, có thể xem thêm tại video
Bài Viết Cùng Chuyên Mục
Hiểu Đúng Về Rằm Tháng 7 – Đón Xem Talkshow “Hỏi Đáp Cùng Chuyên Gia”
Đá mặt trăng hợp mệnh gì? Ý nghĩa và cách chọn đúng theo bản mệnh
Cách nhận biết hổ phách thật giả đơn giản và hiệu quả
Chalcedony Là Gì? Bí Mật Về Viên Đá Mang Năng Lượng của Trí Tuệ và Bình Yên
Đá Moissanite là gì? So sánh với kim cương nên chọn loại nào
Ngọc phỉ thúy là gì? Khám phá ý nghĩa và cách nhận biết ngọc thật
